Weetjes over Wijchen

Korte, losse feiten over de gemeente Wijchen. Elk weetje heeft een eigen bron, voor wie meer wil weten.

Kasteel Wijchen

• Kasteel Wijchen duikt in 1392 voor het eerst op in schriftelijke bronnen, maar de oudste kern is veel ouder: het kasteel ontstond vermoedelijk uit een zaaltoren van rond het jaar 1000. bron →
• Emilia van Nassau, dochter van Willem van Oranje, kocht in 1609 samen met haar man Emanuel van Portugal Kasteel Wijchen. Om de koop te betalen verkocht ze een parelsnoer dat ze had geërfd van haar moeder Anna van Saksen. bron →
• Kasteel Wijchen kostte Emilia van Nassau en Emanuel van Portugal in 1609 zo'n 9.000 gulden. Vanaf 1614 woonde het prinselijk paar er ruim tien jaar, met acht kinderen. Zij lieten het kasteel herbouwen in Hollandse renaissancestijl. bron →
• In de Sinterklaasnacht van 1906 verwoestte een schoorsteenbrand het complete interieur van Kasteel Wijchen. Architect F.A. Ludewig restaureerde het kasteel in 1907 en 1908 volledig. bron →
• De gemeente Wijchen kocht het kasteel in 1932 voor 32.000 gulden, onder burgemeester Van Rijckevorsel. Ter vergelijking: in 1903 was er nog 26.850 gulden voor betaald. bron →
• Sinds 1996 is Museum Kasteel Wijchen gevestigd in het kasteel. Je vindt er onder meer archeologische vondsten uit Wijchen en omgeving, van de steentijd tot de middeleeuwen. bron →
• In 1568 werden Gijsbert en Diederik van Bronckhorst-Batenburg, telgen van de familie die ook Kasteel Wijchen bezat, in Brussel onthoofd op bevel van de hertog van Alva. bron →

Archeologie

• Rond 700 voor Christus werd in Wijchen iemand begraven mét zijn wagen. Dit rijke wagengraf uit de ijzertijd werd in 1897 ontdekt. Paarden en wagens waren in die tijd hét statussymbool van Europa. bron →
• Bij de ontdekking van het Wijchense wagengraf in 1897 werd ook een gegoten bronzen potje gevonden, met een hengsel en een deksel versierd met dieren in reliëf. bron →
• Tussen ongeveer 450 en 725 na Christus begroeven 20 tot 25 families uit de omgeving hun doden op een grafveld in Wijchen. In de rijkste graven lagen kostbare, prachtig bewerkte sieraden. bron →
• Rond 725 raakte het oude heidense grafveld van Wijchen in onbruik: het bewijs dat de kerstening hier was geslaagd. Wijchenaren gingen hun doden voortaan op christelijke wijze begraven, in houten kisten en zonder grafgiften. bron →
• Bij opgravingen rond de Antonius Abtkerk zijn eeuwenoude karrensporen gevonden die van het dorp naar de kerk liepen, en een mantelspeld (fibula) met een christelijk kruis erop. bron →
• Achter molen Schoonoord bij Alverna liggen grafvelden uit de vroege ijzertijd (1100-500 voor Christus) met urnen vol crematieresten. Wijchenaren noemden die potjes vroeger 'erdmennekespötjes', ze dachten dat aardmannetjes ze hadden gemaakt. bron →
• De archeologische collectie van Museum Kasteel Wijchen is grotendeels bijeengebracht door kousenfabrikant F.G.J. Bloemen, die in 1952 overleed. Zijn verzameling werd aangevuld met bodemvondsten uit opgravingen in de omgeving. bron →

Geschiedenis

• Wijchen wordt in 1155 voor het eerst genoemd, als 'Wichine'. De naam stamt mogelijk af van het Germaanse 'wîh' (heilig) of 'wîg' (strijd), en wijst misschien op een versterkte nederzetting. bron →
• Wijchen was ooit internationaal beroemd om zijn veemarkt. De laatste veemarkt werd gehouden in 1956, maar de koeien staan nog altijd in het gemeentewapen: 'een drift koeijen' in goud op blauw. bron →
• De gemeente Wijchen bestaat in haar huidige vorm sinds 1 januari 1984, toen Wijchen fuseerde met de gemeenten Batenburg en Bergharen. Balgoij was in 1980 al bij Wijchen gevoegd. bron →
• In 1818 telde de gemeente Wijchen 2.211 inwoners. Inmiddels zijn dat er ruim veertigduizend. bron →
• Na de Tweede Wereldoorlog groeide Wijchen explosief: van een dorp van nog geen drieduizend mensen naar bijna veertigduizend inwoners nu. bron →
• De vroegst bekende 'Wijchenaar' is Godefridus van Wijchen. Hij trad rond het jaar 1000 op als getuige voor koning Koenraad II (circa 990-1039). bron →
• Er rijden al sinds 4 juni 1881 treinen door Wijchen, over de spoorlijn Tilburg-Nijmegen. In oktober 2014 kreeg Wijchen een keerspoor, waardoor er extra sprinters konden gaan rijden. bron →

Kerkdorpen en monumenten

• Batenburg is officieel een stadje: het kreeg in 1389 stadsrechten. Daarmee heeft de gemeente Wijchen een van de kleinste 'steden' van Nederland binnen haar grenzen. bron →
• De heren van Batenburg waren vanaf de 11e eeuw Bannerheren, in status vergelijkbaar met hertogen. Ze hadden zelfs eigen muntrecht: in Batenburg werden ooit munten geslagen. bron →
• In 1459 kwamen delegaties van alle Gelderse steden naar Batenburg voor vredesbesprekingen. Het kleine stadje aan de Maas speelde toen een hoofdrol in de Gelderse politiek. bron →
• Kasteel Batenburg, een van de oudste kastelen van Gelderland, brandde in 1795 af tijdens de Franse bezetting. De ruïne die overbleef is nog altijd indrukwekkend en vrij te bezoeken. bron →
• Batenburg is sinds 1967 beschermd stadsgezicht. Wie er doorheen wandelt, loopt door een vrijwel intact historisch stadje aan de Maas. bron →
• De standerdmolen net buiten Batenburg is geen museumstuk: hij is nog gewoon in bedrijf als korenmolen. bron →
• Kasteel Hernen, gebouwd rond 1360 in opdracht van Alart van Driel, is de eeuwen vrijwel ongeschonden doorgekomen. Het geldt als een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen van Nederland. bron →
• De overdekte weergangen van Kasteel Hernen, de gangen langs de binnenplaats, zijn uniek in Nederland. Nergens anders zijn ze zo bewaard gebleven. bron →
• Toen de laatste eigenaar Kasteel Hernen in 1940 wegschonk, was dat de aanleiding voor de oprichting van de stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen, het huidige Geldersch Landschap & Kasteelen. bron →
• Alverna dankt zijn naam aan La Verna, de berg in Toscane waar Franciscus van Assisi zijn stigmata zou hebben ontvangen. De franciscanen bouwden er in 1886 een klooster; het dorp groeide eromheen. bron →
• Het klooster van Alverna maakte van een arme zandbuurtschap een echt dorp. In 1981 werden klooster en kerk gesloopt; de torenspits kreeg een plek in de tuin en herinnert er nog aan. bron →
• Korenmolen Schoonoord bij Alverna is een verhuisde molen: hij werd in 1857 gebouwd in Zieuwent in de Achterhoek en rond 1890 steen voor steen overgebracht naar Wijchen. bron →
• Aan de Graafseweg bij Alverna staat een monument voor de watersnood van 1926, toen het Land van Maas en Waal onderliep na dijkdoorbraken. Koningin Wilhelmina en prins Hendrik kwamen het rampgebied bezoeken. bron →
• Het kerkje van Leur stamt uit de 13e eeuw en is daarmee een van de oudste gebouwen van de gemeente. Even verderop staat Huis te Leur, een statig landhuis uit 1778. bron →
• De Wijchense Molen is een monument uit 1799, en geen stilstaand decor: de wieken draaien nog dagelijks en er worden ambachtelijke producten gemaakt. bron →
• De Sint-Annakerk in Bergharen werd gebouwd in 1893. Ten oosten van Hernen staat bovendien de Hernense Molen, een stenen beltkorenmolen midden in een natuurgebied. bron →
• Middeleeuws machtsvertoon was in deze streek goed verdeeld: het Land van Maas en Waal telde maar liefst vijf kastelen die nu in de gemeente Wijchen liggen of lagen: Wijchen, Hernen, Batenburg, Leur en Balgoij. bron →

Natuur

• IJsvogels spotten hoeft in Wijchen geen expeditie te zijn: het Wijchens Meer, midden in het dorp, is een bekende plek om deze felblauwe visjager te zien. bron →
• Recreatiegebied de Berendonck heeft brede zandstranden en ruime ligweides. Zwemmen, suppen of gewoon liggen: het strand ligt op fietsafstand van elke Wijchense wijk. bron →

Evenementen en tradities

• Dag twee van de Nijmeegse Vierdaagse heet officieel 'de dag van Wijchen'. Tienduizenden toeschouwers staan dan langs de route, en lopers krijgen traditiegetrouw een appel aangeboden namens de burgemeester. bron →
• De Vierdaagseroute van dag twee voert door Alverna, Balgoij en Niftrik, langs de Hatertse en Overasseltse Vennen. Extra knap wie doorloopt: de meeste uitvallers haken juist op de tweede dag af. bron →
• Festival Emporium op de Berendonck stopte in 2025 na twintig jaar: de laatste editie was op 24 mei 2025. Organisator Matrixx Events lanceert op dezelfde plek een nieuw concept, Hard & Hollands, een mix van hardstyle en Nederlandstalige hits voor 10.000 bezoekers, gepland voor 30 mei 2026. bron →
• Elke donderdagochtend is er weekmarkt op de Markt in het centrum van Wijchen. Al generaties lang hét moment voor verse waar en een praatje. bron →

Sport

• Laura Smulders, geboren in Nijmegen, leerde fietscrossen bij BMX-club FCV Wycross in Wijchen. Ze won olympisch brons op de BMX in Londen 2012 en werd in 2018 wereldkampioen. Bij dat WK werd haar zus Merel tweede: twee zussen op één WK-podium. bron →

Modern Wijchen

• Thermen Berendonck werd in 2023 door een vakjury uitgeroepen tot beste wellnessresort van Nederland bij de Dutch Wellness Awards. bron →

Economie

• Bedrijventerrein Bijsterhuizen is een in Nederland unieke samenwerking tussen de gemeenten Nijmegen en Wijchen, strategisch gelegen bij de A73 en A326. bron →
• De gemeente Wijchen telt ruim 2.000 bedrijven, samen goed voor meer dan 15.000 banen, verdeeld over vier bedrijventerreinen: Bijsterhuizen, Wijchen-Oost, Breekwagen en Loonse Waard. bron →
• De Loonse Waard bij Niftrik is het enige bedrijventerrein van Wijchen waar watergebonden bedrijvigheid mag: het ligt direct aan de Maas. bron →

Wijchen in cijfers

• Wijchen telt 42.104 inwoners (2026). Sinds 1995 groeide de gemeente met 17 procent, van ruim 36.000 inwoners. bron →
• De gemeente Wijchen bestaat uit 7 woonplaatsen, 9 wijken en maar liefst 60 buurten, op een oppervlakte van bijna 70 vierkante kilometer. bron →
• Van alle woningen in de gemeente Wijchen is 68 procent een koopwoning. De gemiddelde woningwaarde lag in 2025 op 397.000 euro. bron →